‘Antwerps stadsbestuur misbruikt systematisch onderzoek om
beleid te legitimeren’

Het Antwerpse stadsbestuur fabriceert zelf zogenaamde
onderzoeken en negeert informatie die niet in het kraam past, zegt professor
politicologie en SP.A-kandidaat in Antwerpen Marc Swyngedouw.

Door Simon Demeulemeester Knack 04.0.2018

‘De
Antwerpse coalitie van burgemeester Bart De Wever (N-VA) maakt systematisch
misbruik van onderzoeksgegevens om haar beleid te legitimeren in plaats van er
haar beleid op te baseren.’ Dat schrijft professor politieke sociologie Marc
Swyngedouw (KU Leuven) in een opiniestuk op Knack.be. Hij fileert
vier strategieën waarmee de Antwerpse coalitie van N-VA, Open VLD en CD&V
‘bevindingen uit onderzoek naar haar hand zet’. Swyngedouw, in oktober ook
kandidaat op de SP.A-lijst in Antwerpen, zag dat bijvoorbeeld gebeuren in
nasleep van de Berber-rel in 2015. De Wever had Berbers een gesloten groep
genoemd ‘met veel wantrouwen tegenover de overheid’ en ‘zeer vatbaar voor het
salafisme’. Vier dagen daarna worden er twee rapporten aangemaakt via de
Studiedienst Stadsobservatie (SSO), de databank van de stad Antwerpen die nog
door De Wevers voorganger Patrick Janssens (SP.A) in het leven is geroepen. ‘Die
SSO is een schitterend gemaakte databank, vol degelijke, betrouwbare en publiek toegankelijke gegevens over de stad
Antwerpen,’ zegt Swyngedouw. ‘Wat het echter niet is, is een machine waar
je snel-snel cijfers kan laten uitrollen om je gelijk te halen.’
Net dat is er gebeurd, meent Swyngedouw. ‘Die twee rapporten werden gelanceerd
als “de cijfers achter de racisme-rel van De Wever”. Maar nérgens staat daarin
specifieke informatie over Berbers. Wel over “Marokkanen”, “allochtonen” of
“Noord-Afrikanen”. Daarnaast wordt uit die rapporten ook informatie genegeerd
of zelfs weggeknipt – toevallig zaken die niet sporen met De Wevers visie. Die
rapporten zijn dus gewoon fake news.’

Iets
gelijkaardigs zag Swyngedouw gebeuren toen het Antwerpse district
Borgerhout begin dit jaar negatief in het nieuws kwam wanneer uit een ‘gebiedsscan’
van de politie en de dienst Maatschappelijke Veiligheid moest blijken dat de
illegale economie er groter is dan de legale. Swyngedouw: ‘Dat rapport was
opgesteld door de politie en de dienst Maatschappelijke Veiligheid:
beiden diensten die onder De Wevers bevoegdheid vallen. Organisaties die ook
waardevolle informatie hebben, zoals de kerkgemeenschappen, de jeugdwerking, de
Centra Algemeen Welzijn en Kind & Gezin, werden niet bevraagd. Die
gebiedsscan was dus absoluut geen extern, laat staan wetenschappelijk of
onafhankelijk onderzoek.’ Bovendien, zo benadrukt Swyngedouw, kan je uit het
rapport niet afleiden wie gezegd heeft dat de illegale economie in Borgerhout
groter is dan de legale, wat als het grote nieuws uit het rapport op de
voorpagina van De Gazet van Antwerpen prijkte. ‘Dat
kan evengoed een buurtwachter zijn als de procureur des konings.’ De werkwijze
resulteert in een eenzijdig rapport, vindt Swyngedouw: ‘De slechte
verhouding tussen de politie en de jongeren in Borgerhout wordt exclusief
toegeschreven aan “machogedrag, intimidatie en groepsdruk” van de
etnisch-culturele bevolking. Geen woord over bijvoorbeeld etnisch profileren
door de politie. Helemaal onbegrijpelijk is het dat een hoopvolle vaststelling
uit de gebiedsscan wordt genegeerd, namelijk dat de geregistreerde
criminaliteitscijfers in Borgerhout Intra Muros globaal genomen lager zijn dan
het stedelijke gemiddelde. Enkel voor drughandel ligt het aantal vaststellingen
iets hoger.’ Swyngedouw concludeert dat de studie moest dienen als onderbouwing
van de war-on-drugs van N-VA en haar voorstellen in de strijd
tegen radicalisering. Nochtans kon er een compleet andere conclusie getrokken
worden uit het rapport, zegt hij. ‘Die illegale economie en drugshandel zijn in
handen van enkele families stelt het rapport. Je kan dus ook besluiten dat de
politionele en gerechtelijke instanties falen om een beperkte groep van
bewoners effectief te vervolgen.’

Gevraagd
naar een reactie, laat de woordvoerder van Bart De Wever weten ‘er akte van te
nemen dat volgens de heer
Swyngedouw de externe academici, het Openbaar Ministerie, de Federale
Gerechtelijke Politie en het Arbeidsauditoraat, die hebben meegewerkt aan de
gebiedsscan, geen onafhankelijke instanties zijn.’ Op de vragen of het niet
vreemd is dat de rapporten van de SSO niets zeggen over Berbers en of de gebiedsscan van Borgerhout niet waardevoller
was geweest met ook extra input wenste de woordvoerder niet in te gaan.

Volgens Swyngedouw lijkt het erop dat het Antwerps
stadsbestuur het ‘post-truth-tijdperk in de politiek omarmd heeft’. ‘Onderzoek
dient niet om licht in de duisternis te brengen, maar om bedenkelijke
uitspraken recht te praten of reeds beslist beleid door te drukken.’ Spreekt
hier niet eerder de SP.A-kandidaat dan de professor? Wetenschappers beklagen
zich er al van ver voor De Wevers burgemeesterschap over dat hun onderzoek soms
bijzonder creatief gebruikt wordt door politici. Swyngedouw schudt het
hoofd. ‘Ik heb veel beleidsvoorbereidend onderzoek gedaan, voor
veel coalities en beleidsniveaus. Soms deden politici veel met onze resultaten,
soms minder of zelfs niks. Maar de systematiek waarmee deze coalitie misbruik
maakt van onderzoeksgegevens, dat heb ik nooit meegemaakt. Al helemaal nieuw is
het om te moeten vaststellen dat politici het ómgekeerde beweren van wat uit
onderzoek blijkt en dat ze hun eigen diensten zelf “rapporten” laten fabriceren
die uitspraken of beleid moeten ondersteunen. Dat is ongezien.’

Lees de opinie op Knack.be/swyngedouw